W jaki sposób komunikować ryzyko związane ze smogiem? Wpływ formatu oraz treści komunikatu na percepcję ryzyka oraz działań zapobiegawczych

Joanna Malcherek-Łabiak, Angelika Olszewska, Agata Sobków

Streszczenie


Smog jest poważnym zagrożeniem, a jego skutki są odroczone w czasie. Trudność z wyobrażeniem sobie konsekwencji smogu oraz brak zrozumienia mechanizmu ich powstawania mogą dodatkowo sprzyjać zaniżonym ocenom ryzyka związanego ze smogiem. Badania z obszaru komunikacji ryzyka wskazują na to, że format przekazywania informacji o ryzyku może mieć znaczenie, a przedstawianie informacji w formacie frekwencyjnych pomocy wizualnych może zwiększać rozumienie prawdopodobieństwa i ryzyka.
W celu sprawdzenia, które czynniki mogą wpłynąć na percepcję ryzyka związanego ze smogiem oraz na subiektywną ważność różnych działań rozmywających (zmniejszających) to ryzyko, przeprowadziłyśmy badanie, w którym manipulowałyśmy zarówno formatem (tekstowym vs graficznym) prezentacji informacji o smogu, jak i treścią (konsekwencje smogu vs konsekwencje oraz przyczyny smogu). Wyniki pokazały, że format prezentacji informacji nie miał znaczenia ani dla percepcji ryzyka, ani dla ważności zabezpieczeń przed tym ryzykiem. Zawarcie w komunikacie informacji o przyczynach smogu zwiększyło natomiast subiektywną ważność różnych działań, które mogą zmniejszać zarówno smog, jak i jego wpływ na zdrowie.


 


Słowa kluczowe


smog, percepcja ryzyka, komunikacja ryzyka, format komunikatu

Pełny tekst

PDF

Literatura


Adamkiewicz, Ł., Bochniarz, Z., Mucha, D., Gayer, A., Badyda, A. (2018). Konsekwencje społeczne i ekonomiczne zanieczyszczenia powietrza. W: H. Mazurek, A. Badyda (red.), Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza (s. 147–158). Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Badyda, A. (2018). Źródła zanieczyszczeń powietrza. Najważniejsze szkodliwe substancje spotykane w atmosferze. W: H. Mazurek, A. Badyda (red.), Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza (s. 17–30). Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Badyda, A., Jędrak, J. (2018a). Możliwość ograniczenia emisji. W: H. Mazurek, A. Badyda (red.), Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza (s. 159–177). Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Badyda, A., Jędrak, J. (2018b). Możliwości ograniczenia narażenia indywidualnego i jego następstw. W: H. Mazurek, A. Badyda (red.), Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza (s. 179–192). Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Byrka, K. (2015). Łańcuchowe zmiany zachowań w kontekście ochrony środowiska i promocji zdrowia. Warszawa: PWN.

Byrka, K., Wójcik, A. (2016). Jak promować politykę prośrodowiskową i energetykę odnawialną w Polsce. Raport przygotowany dla WWF Polska. Pobrane z: http://energiaodnowa.pl/wp-content/uploads/2017/01/2-Raport-o-docieraniu-z-przekazem-do-grupy-docelowej.pdf. (data dostępu: 21.02.2019).

Epstein, S., Pacini, R., Denes-Raj, V., Heier, H. (1996). Individual Differences in Intuitive-experiential and Analytical-rational Thinking Styles. Journal of Personality and Social Psychology, 71(2), 390–405. Pobrane z: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8765488. Data dostępu: 01.02.2018.

European Environment Agency. (2018). Air Quality in Europe – 2018 Report. https://doi.org/10.2800/777411.

Fox-Glassman, K.T., Weber, E.U. (2016). What Makes Risk Acceptable? Revisiting the 1978 Psychological Dimensions of Perceptions of Technological Risks. Journal of Mathematical Psychology, 75, 157–169. https://doi.org/10.1016/j.jmp.2016.05.003.

Fraenkel, L., Reyna, V.F., Cozmuta, R., Cornell, D., Nolte, J., Wilhelms, E. (2018). Do Visual Aids Influenced Patients’ Risk Perceptions for Rare and Very Rare Risks? Patient Education and Counseling, 101(11), 1900–1905. https://doi.org/10.1016/j.pec.2018.06.007.

Garcia-Retamero, R., Cokely, E.T. (2013). Communicating Health Risks with Visual Aids. Current Directions in Psychological Science, 22(5), 392–399. https://doi.org/10.1177/0963721413491570.

Garcia-Retamero, R., Cokely, E.T. (2017). Designing Visual Aids That Promote Risk Literacy: A Systematic Review of Health Research and Evidence-based Design Heuristics. Human Factors: The Journal of the Human Factors and Ergonomics Society, 59(4), 582–627. https://doi.org/10.1177/0018720817690634.

Garcia-Retamero, R., Cokely, E.T., Hoffrage, U. (2015). Visual Aids Improve Diagnostic Inferences and Metacognitive Judgment Calibration. Frontiers in Psychology, 6(932), 1–12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00932.

Garcia-Retamero, R., Sobkow, A., Petrova, D., Garrido, D., Traczyk, J. (2019). Numeracy and Risk Literacy: What Have We Learned So Far? Spanish Journal of Psychology, 22(e10), 1–11. https://doi.org/10.1017/sjp.2019.16.

Hagmayer, Y., Sloman, S.A. (2009). Decision Makers Conceive of Their Choices as Interventions. Journal of Experimental Psychology: General, 138(1), 22–38. https://doi.org/10.1037/a0014585.

Huber, O. (2012). Risky Decisions: Active Risk Management. Current Directions in Psychological Science, 21(1), 26–30. https://doi.org/10.1177/0963721411422055.

Huber, O. (2017). Evaluation-dependent Representation in Risk Defusing. Frontiers in Psychology, 8(836), 1–4. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00836.

Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. London: Penguin Books.

Kobus, D. (2018). Normy jakości powietrza. W: H. Mazurek, A. Badyda (red.), Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza (s. 31–56). Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Kołodziej, S., Idzikowska, K., McGoun, E.G. (2017). The Communication of Probabilistic Information. W: T. Tyszka, P. Zielonka (red.), Large Risks with Low Probabilities: Perceptions and Willingness to Take Preventive Measures against Flooding (s. 59–79). London: IWA Publishing.

Lewandowski, P., Sałach, K. (2018). Ubóstwo energetyczne w Polsce 2012–2016. Zmiany w czasie i charakterystyka zjawiska. Pobrane z: http://ibs.org.pl/publications/ubostwo-energetyczne-w-polsce-2012-2016-zmiany-w-czasie-i-charakterystyka-zjawiska/.Data dostępu: 22.02.2019.

Lindell, M.K., Perry, R.W. (2012). The Protective Action Decision Model: Theoretical Modifications and Additional Evidence, Risk Analysis, 32(4), 616–632. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2011.01647.x.

Loewenstein, G.F., Weber, E.U., Hsee, C.K., Welch, N. (2001). Risk as Feelings. Psychological Bulletin, 127(2), 267–286. https://doi.org/10.1037//0033-2909.127.2.267.

Mazurek, H., Badyda, A. (2018a). Podsumowanie. W: H. Mazurek, A. Badyda (red.), Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza (s. 203–206). Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Mazurek, H., Badyda, A. (red.). (2018b). Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie.

Rakow, T., Heard, C.L., Newell, B.R. (2015). Meeting Three Challenges in Risk Communication: Phenomena, Numbers, and Emotions. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 2(1), 147–156. https://doi.org/10.1177/2372732215601442.

Sobkow, A., Traczyk, J., Polec, A., Tyszka, T. (2017). Cognitive and Emotional Factors Influencing the Propensity to Insure Oneself against Disaster. W: T. Tyszka, P. Zielonka (red.), Large Risks with Low Probabilities: Perceptions and Willingness to Take Preventive Measures against Flooding (s. 119–140). London: IWA Publishing.

Sobkow, A., Traczyk, J., Zaleskiewicz, T. (2016). The Affective Bases of Risk Perception: Negative Feelings and Stress Mediate the Relationship between Mental Imagery and Risk Perception. Frontiers in Psychology, 7(932), 1–10. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00932.

Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA (2016). Miniprzewodnik po wielkim smogu na Dolnym Śląsku. Wrocław.

Szaniawski, P. (2017). Sondaż „Rzeczpospolitej”: Smog Polakom niestraszny. Pobrane z: https://www.rp.pl/Spoleczenstwo/170219946-Sondaz-Rzeczpospolitej-Smog-Polakom-nie-straszny.html (data dostępu: 21.02.2019).

Traczyk, J., Sobkow, A., Matukiewicz, A., Petrova, D., Garcia-Retamero, R. (2019). The Experience-based Format of Probability Improves Probability Estimates: The Moderating Role of Individual Differences in Numeracy. International Journal of Psychology, 2019, 1–9. https://doi.org/10.1002/ijop.12566.

Traczyk, J., Sobkow, A., Zaleskiewicz, T. (2015). Affect-laden Imagery and Risk Taking: The Mediating Role of Stress and Risk Perception. PLoS ONE, 10(3), 1–22. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0122226.

Truelove, H.B., Carrico, A.R., Weber, E.U., Raimi, K.T., Vandenbergh, M.P. (2014). Positive and Negative Spillover of Pro-environmental Behavior : An Integrative Review and Theoretical Framework. Global Environmental Change, 29, 127–138. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2014.09.004.

Tyszka, T., Sawicki, P. (2011). Affective and Cognitive Factors Influencing Sensitivity to Probabilistic Information. Risk Analysis, 31(11), 1832–1845. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2011.01644.x.

van der Linden, S. (2015). The Social-psychological Determinants of Climate Change Risk Perceptions: Towards a Comprehensive Model. Journal of Environmental Psychology, 41, 112–124. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2014.11.012.

WHO (2019). Air Pollution. Pobrane z: https://www.who.int/airpollution/en/ (data dostępu: 29.11.2019).

Wrocławski Indeks Powietrza (2019). Pobrane z: https://www.wroclaw.pl/srodowisko/wroclawski-indeks-powietrza (data dostępu: 23.01.2019).

Zaleskiewicz, T. (2001). Beyond Risk Seeking and Risk Aversion: Personality and the Dual Nature of Economic Risk Taking. European Journal of Personality, 15(S1), 105–122. https://doi.org/10.1002/per.426.




DOI: https://doi.org/10.15678/PJOEP.2018.13.04

Odniesienia

  • Obecnie nie ma odniesień.