„Polecam!” – naukowiec / „Polecam!” – konsument. Znaczenie obecności społecznych lub naukowych dowodów słuszności dla oceny wiarygodności reklam w kontekście refleksyjności poznawczej, maksymalizacji i światopoglądu scjentystycznego

Łukasz Jach, Sebastian Chmiel

Streszczenie


W artykule zaprezentowano wyniki badania związków pomiędzy spostrzeganą wiarygodnością reklam wykorzystujących regułę społecznego dowodu słuszności lub regułę autorytetu w kontekście refleksyjności poznawczej, maksymalizacji i scjentystycznego światopoglądu. Rezultaty zebrane w próbie 110 osób wykazały, że refleksyjność poznawcza w żaden sposób nie wiązała się z oceną wiarygodności reklam osadzonych w zróżnicowanych kontekstach, maksymalizacja korelowała dodatnio z oceną wiarygodności reklam osadzonych w kontekstach społecznym i naukowym, zaś wraz ze wzrostem poziomu scjentystycznego światopoglądu wzrastał również spostrzegany poziom wiarygodności reklam zawierających odniesienia naukowe. Zastosowana w dalszej kolejności hierarchiczna analiza regresji umożliwiła zidentyfikowanie przestrzeni predyktorów mających znaczenie z punktu widzenia ustosunkowań do zróżnicowanych przekazów reklamowych. Przeprowadzona procedura modelowania równań strukturalnych z wykorzystaniem bootstrappingu ujawniła natomiast bardziej złożone powiązania pomiędzy maksymalizacją i scjentoteizmem w zakresie efektów wywieranych na spostrzeganą wiarygodność reklam wykorzystujących argumenty naukowe.


Słowa kluczowe


wywieranie wpływu w reklamie, refleksyjność poznawcza, maksymalizacja, scjentystyczny światopogląd, scjentoteizm

Pełny tekst

PDF

Literatura


Barber, B.R. (2008). Skonsumowani. Jak rynek psuje dzieci, infantylizuje dorosłych i połyka obywateli. Warszawa: Muza.

Bialek, M., Penycook, G. (2017). The Cognitive Reflection Test Is Robust to Multiple Exposures. Behavior Reseach Methods, 50, 1953–1959. https://doi.org/10.3758/s13428-017-0963-x.

Bordieu, P., Passeron, J.P. (2011). Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Cialdini, R.B. (2009). Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Doliński, D. (2005). Psychologiczne mechanizmy reklamy. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Falkowski, A., Tyszka, T. (2009). Psychologia zachowań konsumenckich. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Frederick, S. (2005). Cognitive Reflection and Decision Making. Journal of Economic Perspectives, 19, 25–42. https://doi.org/10.1257/089533005775196732.

Gąsiorowska, A. (2014). Psychologiczne znaczenie pieniędzy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Grzegorczyk, A. (2010). Reklama. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Hanlon, M. (2011). 10 pytań, na które nauka nie znalazła (jeszcze) odpowiedzi. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Harari, Y.N. (2018). Homo dues. Krótka historia jutra. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Haynes, R.D. (2016). Whatever Happened to the ”Mad, Bad” Scientist? Overturning the Stereotype. Public Understanding of Science, 25, 31–44. https://doi.org/10.1177/0963662514535689.

Henrich, J., Heine, S.J., Norenzayan, A. (2010). The Weirdest People in the World?. Behavioral and Brain Sciences, 33, 61–135. https://doi.org/10.1017/S0140525X0999152X.

Jach, Ł. (2015a). Nauka a media. Wybrane sposoby prezentowania elementów systemu naukowego we współczesnych środkach masowego przekazu. Chowanna, 1(44), 233–250.

Jach, Ł. (2015b). Nauka jako obiekt kultu. Wprowadzenie do koncepcji scjentoteizmu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Jach, Ł. (2019). Scjentoteizm pod lupą. Konstrukcja i własności psychometryczne kwestionariusza do badania aspektów światopoglądu scjentystycznego. Przegląd Psychologiczny, 26(1) (w druku).

Kahneman, D. (2012). Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym. Poznań: Media Rodzina.

Koltko-Rivera, M.E. (2004). The Psychology of Worldviews. Review of General Psychology, 8, 3–58. https://doi.org/10.1037/1089-2680.8.1.3.

Kosinski, M., Wang, Y., Lakkaraju, H., Leskovec, J. (2016). Mining Big Data to Extract Patterns and Predict Real-Life Outcomes. Psychological Methods, 21, 493–506. https://doi.org/10.1037/met0000105.

Kruglanski, A.W., Raviv, A., Bar-Tal, D., Raviv, A., Sharvit, K., Ellis, S., Bar, R., Pierro, A. Mannetti, L. (2005). Says Who?: Epistemic Authority Effects in Social Judgment. W: M.P. Zanna (red.), Advances in Experimental Social Psychology (345–392), vol. 37, pp. 345–392. San Diego, CA, US: Elsevier Academic Press. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(05)37006-7.

Lambiotte, R., Kosinski, M. (2014). Tracking the Digital Footprints of Personality. Proceedings of the IEEE, 102, 1934–1939. https://doi.org/10.1109/JPROC.2014.2359054.

Luhmann, N. (2006). Pojęcie społeczeństwa. W: A. Jasińska-Kania i in. (red.), Współczesne teorie socjologiczne. Tom 1 (s. 414–422), Warszawa: Scholar.

Mikiewicz, P. (2016). Socjologia edukacji. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Mróz, B. (2010). Dyskretny urok konsumpcjonizmu. Szkic do portretu konsumenta XXI wieku. W: A.M. Zawadzka, M. Górnik-Durose (red.), Życie w konsumpcji, konsumpcja w życiu. Psychologiczne ścieżki współzależności (s. 15–33). Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Pacini, R., Epstein, S. (1999). The Relation of Rational and Experiential Information Processing Styles to Personality, Basic Beliefs, and the Ratio-bias Phenomenon. Journal of Personality and Social Psychology, 76, 972–987. https://doi.org/10.1037//0022-3514.76.6.972.

Schwartz, B. (2013). Paradoks wyboru. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Schwartz, B., Ward, A. (2007). Mieć się lepiej, ale czuć się gorzej: paradoks wyboru. W: P.A. Linley i S. Joseph (red.). Psychologia pozytywna w praktyce (s. 50–86). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Stasiuk, K., Maison, D. (2017). Psychologia konsumenta. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Szpunar, M. (2015). Mediatyzacja nauki. O roli naukowców w epoce paleo- i neotelewizji. Zarządzanie w Kulturze, 16, 293–301. https://doi.org/10.4467/20843976ZK.15.018.3594.

Sztompka, P. (2007). Zaufanie – fundament społeczeństwa. Kraków: Znak.

Zaleśkiewicz, T., Gąsiorowska, A., Stasiuk, K., Maksymiuk, R., Bar-Tal Y. (2015). Efekt aktywnej rekomendacji czy efekt konfirmacyjny? Mechanizm zniekształceń poznawczych w ocenie autorytetu epistemicznego na przykładzie ekspertów z dziedziny finansów. Psychologia Ekonomiczna, 8, 59–74. https://doi.org/10.15678/PJOEP.2015.08.04.




DOI: https://doi.org/10.15678/PJOEP.2018.13.02

Odniesienia

  • Obecnie nie ma odniesień.